|
پوست از 3 لايه اپيدرم (epidermis)، درم(dermis) و هيپودرم (hypodermis) تشكيل يافته است. سوختگي ها با آسيب رساندن به لايه هاي پوست موجب تخريب آنها ميشوند.
عامل ايجاد سوختگي ها:
1-حرارت خشك: شعله آتش.
2-حرارت مرطوب: نظير آب داغ، روغن داغ و بخار آب.
3-جريان الكتريسيته.
4-تابش آفتاب (آفتاب سوختگي)
5-تماس با مواد شيميايي (اسيدها و بازها)
6-تماس با اجسام داغ: نظير اتو.
7-سرما.
8-مواد محترقه.
9-اصطكاك.
10-صاعقه.
درجه بندي سوختگي ها:
1-درجه 1 (first degree): سوختگي تنها بر روي خارجي ترين لايه پوست يا اپي درم اثر مي گذارد. درد خفيف، قرمزي اندك پوست كه با اعمال فشار سفيد ميشود، و تورم از علايم آن است. پوست محل سوختگي معمولا پس از 2-1 روز كنده ميشود. آفتاب سوختگي نمونه اي از سوختگي در 1 است.
2- درجه 2 (second degree): سوختگي در لايه هاي اول و دوم پوست ايجاد آسيب ميكند. درد شديد، قرمزي، تورم و تاول ازعلايم آن است. ناحيه سوخته درتماس بسيار حساس است. سوختگي درجه 2 ميتواند سطحي و يا عمقي باشد.
3-درجه 3 (third degree): سوختگي هر 3 لايه پوست را تحت تاثير قرار ميدهد. پوست سفيد، قهوه اي و يا سياه و چرم مانند، فقدان درد (به علت آسيب به پايانه هاي عصبي) و گاهي اوقات تاول از علايم آن است. پس از بهبودي ايجاد اسكار(جوشگاه) ميكند.
4-درجه 4 (forth degree): تمام پوست بطور برگشت ناپذيري از بين ميرود.
5-درجه 5 (fifth degree): عضلات بطور برگشت ناپذير و ترميم ناپذيري از بين ميروند.
6-درجه 6 (sixth degree): سوختگي به استخوانها نيز آسيب رسانده و آنها را ميسوزاند.
مدت زمان التيام سوختگي ها:
درجه 1: 3 تا 6 روز.
درجه 2: 2 تا 3 هفته.
درجه 3: مدت زمان طولاني.
علايم سوختگي:
تاول-درد-ور آمدن پوست-قرمزي پوست-شوك(پوست سرد، مرطوب و رنگ پريده-ضعف-لبها و بستر ناخنهاي كبود-كاهش هوشياري-سرگيجه-احساس سبك شدن سر-حال تهوع-تعريق-بي قراري)-تورم و التهاب-پوست سفيد و يا زغال مانند.
تاول (blister):
يك مكانيسم دفاعي در بدن است كه از لنف و ساير مايعات بدن تشكيل يافته است. اين ترشحات در زير لايه خارجي پوست تجمع مي يابند. تاول در پاسخ به سوختگي، فشار و اصطكاك ايجاد ميشود. تاول به عنوان يك ضربه گير عمل كرده و از بروز عفونت در ضايعه جلوگيري ميكند. چنانچه تاول تركانده شود، ايجاد يك زخم باز ميكند. نبايستي تاول تركيده و سرباز كرده را به مدت طولاني بانداژ كرد، چراكه از رسيدن اكسيژن به محل زخم جلوگيري كرده و مدت زمان ترميم افزايش مي يابد. پس از تركيدن تاول نيز نبايد پوست اضافي آن را كند، مگر اينكه پوست كثيف باشد. تاول وجه مشخصه سوختگي درجه 2 ميباشد.
چند نكته راجع به تاول ها:
1-از تركاندن تاول خوداري كنيد مگر اينكه تاول در نواحي دردسرسازي نظير كف پا ايجاد شده باشد. تركاندن تاول پوست را مستعد عفونت ميكند.
2-بمنظور تركاندن تاول از يك سوزن استريل استفاده كنيد. در قاعده تاول چندين سوراخ ايجاد كرده و به آرامي ترشحات تاول را تخليه كنيد.
3-قبل و پس از تركاندن تاول، محل تاول را با آب و صابون بشوييد و يا با بتادين ضد عفوني كنيد.
4-روي تاول تركيده را با يك لايه پماد آنتي بيوتيك و گاز استريل بپوشايند.
سوختگي با مايعات داغ (scald):
سوختگي بوسيله مايعات داغ نظير آب داغ، روغن داغ و يا بخار آب را ميگويند. مدت زمان ايجاد سوختگي در اثر تماس مداوم آب در درجه حرارت هاي متفاوت در زير نشان داده شده است:
68 درجه سانتي گراد: 1 ثانيه
62 درجه سانتي گراد: 3 ثانيه
57 درجه سانتي گراد: 10 ثانيه
54 درجه سانتي گراد: 30 ثانيه
51 درجه سانتي گراد: 2 دقيقه
48 درجه سانتي گراد: 5 دقيقه
بنابراين مثلا چنانچه حرارت آب 54 درجه سانتي گراد باشد، و دستان شما 30 ثانيه با آن در تماس باشد، در پوست ايجاد سوختگي ميشود.
سوختگي در اثر سرما (cold burn):
تماس طولاني مدت با اجسام سرد نظير برف و يخ، و يا تماس كوتاه مدت با اجسام خيلي سرد نظير يخ خشك، هليوم مايع و نيتروژن مايع.
سوختگي بوسيله جريان الكتريسيته:
1-به فرد دچار برق گرفتگي دست نزنيد. ابتدا جريان اصلي برق را قطع كنيد. چنانچه نميتوانيد منبع اصلي برق را قطع كنيد، جريان الكتريسيته را با يك شيء غير رسانا از مصدوم جدا كنيد.
2-تنفس و نبض مصدوم را بررسي كنيد. در صورت لزوم عمليات احياي قلبي ريوي را آغاز كنيد.
3-هيچگونه غذا و يا مايعات به مصدوم نداده و وي را گرم نگه داريد.
سوختگي بر اثر تماس با مواد شيميايي:
1-موضع سوختگي را به مدت 15 دقيقه زير جريان آب سرد بگيريد. در صورت تماس مواد شيميايي با چشمها، 30 دقيقه شستشو توصيه ميشود كه بايد حتما از سمت داخلي چشم (مجاور بيني) به سمت خارجي چشم صورت بگيرد.
2-لباسهاي آغشته به مواد شيميايي را از تن مصدوم خارج سازيد.
3-فورا به اورژانس مراجعه كنيد.
ارزيابي سوختگي:
بمنظور تعيين وسعت سوختگي در بدن از قانون عدد 9 استفاده مي شود، كه هر قسمت بدن با ضريبي از عدد 9 درصد بندي شده است:
در افراد بالغ:
سر: 9 درصد
جلوي تنه: 18 درصد
پشت تنه: 18 درصد
هر يك از پاها: 18 درصد
هر يك از دستها: 9 درصد
اندام تناسلي: 1 درصد
در خردسالان:
سر: 18 درصد
جلوي تنه: 18 درصد
پشت تنه: 18 درصد
هر يك از پاها: 14 درصد
هر يك از دستها: 9 درصد
اندام تناسلي: 1 درصد
كمك هاي اوليه:
سوختگي درجه 1:
1-ناحيه سوختگي را به مدت 10 دقيقه زير جريان آب خنك (نه خيلي سرد) بگيريد. و يا 10 دقيقه درون آب خنك فرو بريد.
2-فرد را آرام كرده و به وي آرامش خاطر دهيد.
3-محل سوختگي را توسط يك گاز استريل بپوشانيد.
4-ناحيه سوختگي را از فشار و اصطكاك محافظت كنيد.
5-پس از خنك شدن پوست ميتوانيد به آن كرم مرطوب كننده، آلوئه ورا، پماد سوختگي و آنتي بيوتيك بماليد. (هنگامي كه پوست داغ است، ماليدن هر نوع پماد و روغن از خنك شدن پوست جلوگيري كرده و آسيب را افزايش ميدهد)
6-بمنظور تخفيف درد ميتوانيد از ايبوپروفن و يا استامينوفن استفاده كنيد.
سوختگي درجه 2:
1-محل سوختگي را به مدت 10 تا 15 دقيقه زير آب خنك بگيريد. و يا در آب خنك غوطه ور كرده و يا از كمپرس سرد استفاده كنيد.
2-با يك پارچه تميز موضع سوختگي را خشك كنيد. سپس با يك گاز استريل محل سوختگي را بپوشانيد.
3-از تركاندن تاول ها خودداري كنيد.
4-دستها و پاهاي سوخته را بالا آوريد.
5-از بروز شوك در مصدوم جلوگيري كنيد.مصدوم را روي زمين بخوابانيد و پاهاي وي را 30 سانتي متر بالا بياوريد. سپس با يك پتو و يا كت روي وي بپوشانيد (چنانچه سوختگي در ناحيه سر، گردن و يا پاها بود از خواباندن وي خودداري كنيد)
سوختگي درجه 3:
1-چنانچه لباس مصدوم آتش گرفته به وي بگوييد كه فورا از حركت باز ايستاده، روي زمين دراز بكشد و غلط بخورد. شما نيز فورا يك پتو و يا كت بدور وي بپيچيد.
2-از جدا كردن لباسهاي چسبيده به پوست خودداري كنيد.
3-فوراً به مركز فوريت هاي پزشكي تماس بگيريد.
4-تنفس مصدوم را بررسي كنيد. چنانچه تنفس وجود نداشت، راه تنفس را باز كرده و در صورت لزوم عمليات احياء قلبي ريوي را آغاز كنيد.
5-محل سوختگي را بوسيله يك باند مرطوب و استريل بپوشانيد. هيچگونه روغن و پماد روي محل سوختگي نماليد.از ريختن آب به روي موضع سوختگي خودداري كنيد.
6-ناحيه سوختگي را از سطح قلب بالاتر آورد.
7-ناحيه سوختگي را از فشار و اصطكاك محافظت كنيد.
10-از بروز شوك در مصدوم جلوگيري كنيد. مصدوم را روي زمين بخوابانيد و پاهاي وي را 30 سانتي متر بالا بياوريد. سپس روي وي را با يك پتو و يا كت بپوشانيد (چنانچه سوختگي در ناحيه سر، گردن و يا پاها بود از خواباندن وي خودداري كنيد)
11-تا رسيدن گروه امداد بر نبض،فشار خون و تنفس مصدوم نظارت داشته باشيد.
11-جواهرآلات، ساعت، كمر بند و لباسهاي تنگ را از تن مصدوم خارج سازيد.
نكته:ناحيه سوختگي در نوع درجه 2 و 3 معمولا تا يك سال حساس به نور آفتاب ميباشد.
نكته: در سوختگي هاي درجه 2و 3 مطمئن شويد كه در برابر كزاز واكسينه شده ايد.
نكته: در سوختگي هاي درجه 3، بدن آب زيادي از دست ميدهد و تعادل الكتروليهاي بدن بر هم ميخورد. بنابراين بايستي بي درنگ به بيمارستان مراجعه كرد.
نبايدها:
1-به روي محل سوختگي پماد، كره، يخ و روغن قرار ندهيد.
2-به روي موضع سوختگي با دهان ندميد.
3-از تركاندن تاول ها خودداري ورزيد.
4-لباسهاي چسبيده به پوست را جدا نكنيد.
5-از قرار دادن بالش زير سر مصدوم مشكوك به سوختگي راه تنفسي خودداري كنيد. اين كار باعث انسداد راه هوايي ميشود.
6-پوستهاي ور آمده را جدا نكنيد.
7-سوختگي شديد را زير جريان آب سرد نگيريد. اين كار باعث ايجاد شوك در مصدوم ميشود.
8-از خاراندن محل سوختگي خودداري كنيد. اين كار احتمال بروز عفونت را افزايش ميدهد.
9-از باند و پارچه هاي غير چسبنده براي پوشاندن محل سوختگي استفاده كنيد. ناحيه سوختگي را نبايستي محكم بانداژ كرد.
10-از دادن غذا و يا مايعات به مصدوم دچار سوختگي شديد خودداري كنيد.
چه زمان بايستي به پزشك مراجعه كنيد؟
1- سوختگي هاي درجه 2 و 3.
2-سوختگي هاي گسترده (حتي اگر درجه 1 باشد)
3-سوختگي با مواد شيميايي و الكتريسيته.
4-در صورت بروز علايم شوك.
5-هر نوع سوختگي در ناحيه صورت، دستها، پاها و اندامهاي تناسلي (حتي درجه 1)
6-هر نوع سوختگي كه در تنفس ايجاد تداخل كند.
7-هر نوع سوختگي در خردسالان و سالخوردگان.
8-در صورت بروزعلايم عفونت: افزايش درد، قرمزي و تورم موضع-خارج شدن ترشحات چركي از محل سوختگي-تب-تورم غدد لنفاوي واقع در گردن و زير بغل-پيدايش رگه هاي قرمز در اطراف موضع.
9-در صورت بروز علايم كم آبي بدن:تشنگي،خشكي پوست،سرگيجه،سبك شدن سر،كاهش حجم ادرار.
10-در صورت تداوم درد تا 48 ساعت.
پيشگيري از سوختگي ها:
1-در منزل دستگاه هشدار دهنده دود و شناساگر منوكسيد كربن نصب كنيد. هر از گاهي نيز وضعيت باطري آنها را بررسي كنيد.
2-كودكان خود را از خطرات كبريت، آتش و مواد محترقه آگاه سازيد.
3-حتما يك كپسول خاموش كننده آتش براي منزل، محل كار و اتومبيل خود تهيه كنيد.
4-غذاها و مايعات داغ را از دسترس كودكان دور نگه داريد.
5-كبريت، فندك، مواد شيميايي، مواد محترقه و آتش زا را از دسترس كودكان دور نگه داريد.
6-دسته قابله و يا ماهيتابه را به سمت عقب اجاق گاز بچرخانيد، تا احتمال دسترسي كودك به آنها كاهش يابد.
7-آب وان را قبل از قرار دادن نوزاد در آن با آرنج خود امتحان كنيد.
8-سيم و كابلهاي برق را زير فرش و يا موكت قرار نداده و آنها را از محل تردد دور نگه داريد.
9-مسيرهاي فرار اضطراري را در منزل،محل كار و مدرسه شناسايي كرده و استفاده از آنها را تمرين كنيد.
10-درجه ترموستات آبگرمكن ها را در 49 درجه سانتي گراد و يا كمتر تنظيم كنيد.
11-هنگام باز كردن شيرهاي آب سرد و گرم، همواره ابتدا شير آب سرد را باز و هنگام بستن نيز ابتدا شير آب سرد را ببنديد.
12-از دستگاه هاي بخور سرد به جاي بخور گرم استفاده كنيد.
13-پريزهاي برق را توسط درپوشهاي ويژه بپوشانيد.
14-شيشه كودك را درون مايكرو فر گرم نكنيد. در كل مايكرو فر غذاها را بطور غير يكنواخت و اغلب بيش از اندازه گرم ميكند.
15-هنگام در آغوش گرفتن كودكان از مصرف غذاها و مايعات داغ خودداري كنيد.
16-هنگامي كه خواب آلوده ميباشيد از كشيدن سيگار خودداري كنيد.
17-سيمهاي فرسوده حامل جريان الكتريسيته را تعويض كنيد.
| 
