«مد»، تنوعی گذراست كه در نوع پوشش نمود پیدا می‌كند.
مد هر بار با كمی تغییر، رنگ و بوی زندگی آدم‌ها را تغییر می‌دهد؛ اتفاق تازه‌ای كه می‌خواهد آداب یكسان، اندیشه‌های همگون هنری و آیین‌های هم‌شكل را عرضه كند. همه جا تبلیغ می‌شود، بهترین كت و شلوار چنین است و بهترین ساعت این است و... در این میان كسانی به سود بیشتری می‌رسند كه مد را سریع شناسایی كنند.
این در شرایطی است كه برای دنیای غرب طراحی، تولید و عرضه مد بیشتر جنبه اقتصادی دارد و رواج مد با تبلیغات گسترده رسانه‌های جهانی از عوامل رونق تجارت و بهره‌مندی اقتصادی این كشورهاست.
چندی پیش كه دولت دستور ساماندهی مد و لباس را به وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی ابلاغ كرد و بر اساس آن، وزارتخانه‌های تعاون، رفاه و صنایع و معادن مكلف شدند در تأسیس تعاونی، اعطای مجوز فعالیت و استفاده از تسهیلات دولتی، طراحان و تولیدكنندگان پارچه و لباس مبتنی بر الگوهای اسلامی را در اولویت قرار دهند، بسیاری اعتقاد داشتند اجرای این مصوبه ممكن نخواهد بود، چرا كه مد در جامعه برگرفته از سلیقه است كه مقطع زمانی كوتاهی دارد و به همان سرعت كه به‌وجود می‌آید، از بین خواهد رفت.
این در حالی است كه بر اساس ماده یك قانون ساماندهی مد و لباس، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است برای پی‌ریزی ساختار مدیریتی این طرح، كمیته‌ای متشكل از۱۰ نفر را برای ساماندهی مد و لباس تشكیل دهد.
هرچند كه مد همه چیز و همه كس، از شخصی‌ترین مسائل همه ما تا عرصه عمومی را در بر می‌گیرد، اما باید پذیرفت كه بارزترین جلوه كه همواره نماد بیرونی و عینی پیدا می‌كند ویترین مغازه‌ها و نوع پوشش و آرایش در جامعه است كه هر روز شكل تازه به خود می‌گیرد.
اما تا به حال فكر كرده‌اید دلیل آن چیست، ریشه‌های آن از كجا آب می‌خورد و اساساً مدگرایی خوب است یا بد؟ بسیاری می‌گویند كه مد و روحیه انتخاب لباس یك امر سلیقه‌ای است و نمی‌توان كسی را مجبور كرد كه فلان لباس را بپوشد یا آن را انتخاب كند و تنها چیزی كه قدرت دارد فرد را مجبور به انتخاب لباس خود كند «مد» است.
● اجبار نیست، پیشنهاد است
چند ماهی از تصویب قانون ساماندهی مد و لباس در مجلس می‌گذرد. برخی نمایندگان مجلس اعتقاد دارند این مصوبه برای حمایت از تولیدكنندگان و طراحان لباس ایرانی لازم بود. البته نباید از بحث فرهنگی این مصوبه گذشت.
به‌تازگی «ابراهیم كارخانه‌ای» مسئول كمیته آموزش و تحقیقات كمیسیون آموزش مجلس نیز در این‌باره به روزنامه ایران گفته است كه «لباس به مثابه یك پرچم، برای انسان است. همان‌طور كه پرچم یك كشور هویت یك كشور را نمایان می‌كند، لباس نیز شخصیت انسان را نشان می‌دهد. چنین مقوله‌ای حساس است. در چنین مصوبه‌ای مد و انتخاب لباس یك اجبار نیست.
كسی مجبور نیست به دلیل چنین مصوبه‌ای سلیقه خود را تغییر دهد و لباس خاصی بپوشد اما مجلس به جامعه پیشنهاد می‌كند كه چنین مد و طرح لباسی مناسب است. این طرح در چارچوب موازین نظام است. در قانون جمهوری اسلامی حجاب یك مسئله قانونی است. در همین چارچوب و طبق این مصوبه دولت می‌تواند با استفاده از دستگاه‌های مسئول طرح‌های ملی ـ اسلامی را كه به صلاح جامعه است پیشنهاد كند. فكر نكنم این طرح برای جامعه مضر باشد.»
● تصمیم‌سازی پشت درهای بسته
امروز یکی از بزرگترین مشکلاتی که در حوزه فرهنگ وجود دارد این است که بسیاری تصمیمات در پشت درهای بسته انجام می‌شود. در حالی که تصمیم‌سازان باید همواره برخاسته از بطن جامعه و میان مردم باشند. تصمیمات اتخاذ شده از سوی مدیران فرهنگی باید شفاف و در حضور مخاطبان فرهنگی باشد.
طباطبایی رئیس مرکز آموزش سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران با بیان این موضوع می‌گوید: ما متولی بحث پوشش و حتی فرهنگ در جامعه نیستیم، بلکه قصد داریم به این حرکت به شکل یک پدیده نو نگاه کنیم و در سایه آن ناهنجاری‌های پوششی و فرهنگی را مرتفع سازیم.
این در حالی است كه كامران دانشجو استاندار تهران با اشاره به اختصاص ۲ هزار میلیارد تومان اعتبار برای حمایت از فعالیت بنگاههای اقتصادی زودبازده در سال جاری، می‌گوید: استانداری در نظر دارد در این قالب از طراحان لباس اسلامی تا مرحله تولید و ورود این طرحها به بازار، حمایت كند. او در خصوص زمان ورود این طرحها به بازار می‌افزاید: در حال حاضر به‌طور دقیق نمی‌توان گفت كه طرحهای ارائه شده چه زمانی وارد بازار می‌شوند اما تمام تلاش خود را خواهیم كرد كه طرح‌ها هرچه سریع‌تر وارد بازار شوند.
استاندار تهران در خصوص میزان استقبال بانوان در صورت عرضه طرحها به بازار، تأكید می‌كند: سلایق متفاوت است و بدون شك با توجه به این موضوع طرحهای ارائه شده نمی‌تواند تمام سلیقه‌ها را پوشش دهد. اما با توجه به این‌كه در الگوهای ارائه شده از رنگ‌های شاد ضمن حفظ حدود شرعی استفاده شده گمان می‌كنم كه در بازار هم با استقبال خوبی مواجه شود.
علی عسگری، رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران نیز پیش از این با اشاره به تشكیل كمیته‌های طراحی لباس گفته بود: مد یك موضوع اجتماعی از سنخ مسایل جامعه‌شناختی است و علاوه بر رویكرد روانشناختی باید با نگرش جامعه‌شناختی نیز مورد بررسی قرار دهیم.
به گفته او در سالهای اخیر مدل زندگی و پوشش آمریكایی رایج شده اما هنوز نتوانسته‌ایم مدل زندگی را طراحی كنیم، به همین دلیل حتی كودكان ما عروسكهای خارجی را بهتر از ایرانی می‌شناسند.
مهمترین مساله و نكته كلیدی این است كه بعد از طراحی مد باید به جامعه‌پذیری آن به‌ویژه در كشوری همچون ایران توجه كنیم.
● نوآوری یا هنجارشكنی
همیشه با ظهور یك مد جدید برای لباس و آرایش، خیل دختران و پسران جوان به استقبال آن رفته و در نقطه مقابل، عده‌ای با آن به مقابله می‌پردازند.در جامعه ایران پس از انقلاب، پوشش اسلامی مرسوم و با استقبال مواجه شد اما در سالهای اخیر با توجه به تغییر ذائقه نسل سوم انقلاب، نوعی سردرگمی فرهنگی در این زمینه به چشم می‌خورد.
به عنوان نمونه از آنجایی كه زنان در سالهای اخیر در همه عرصه‌های اجتماعی فعالیت داشته و هم‌اكنون زنان ورزشكار، پلیس و آتش‌نشان داریم، بنابراین عرضه لباس‌هایی كه در عین تنوع و زیبایی و انطباق با فرهنگ، متناسب با نیاز این مشاغل باشد، بسیاری ضروری است.محمد خاكپور، جامعه‌شناس می‌گوید: پدیده مد و مدگرایی پیوسته از دغدغه‌های نسل جوان است.
خاكپور معتقد است كه نسل اول در آستانه پیروزی انقلاب در فضایی زندگی می‌كرد كه نیاز به استفاده از دیدگاه برون دینی پیدا نكرد، چون همه مسائل با نگاه درون دینی حل می‌شد، اما نسل سوم در فضای دیگری قرار دارد.
خاكپور با بیان این‌كه در بخش‌های مختلف جامعه برای معرفی نوعی لباس و پوشش، كار چندانی صورت نگرفته است، می‌افزاید: نسل جوان را باید از دور رصد و هدایت كرد و صحیح نیست كه از نزدیك برویم بالای سرشان بایستیم و تا اشتباهی مرتكب شدند، آنها را تنبیه كنیم.
سالهاست كه با گرم شدن هوا، سخت‌گیری‌ها بر لباس پوشیدن جوانان زیاد می‌شود و مسئولان جوانان را به پوشیدن پوششی متهم می‌كنند كه از نظر آنان مبتذل یا مغایر هنجارهاست، اما تاكنون هیچ ما‌به‌ازایی برای این پوشش ارائه نشده و تمام حرف و حدیث‌ها جنبه شعاری دارد. در عین وجود تفاوتها می‌توان به دیدگاه مشتركی هم رسید و آن این‌كه مدگرایی، پدیده‌ای چند وجهی است كه به نوعی به بخش‌های مختلف جامعه از فرد گرفته تا خانواده و اجتماع ارتباط دارد.
خانواده به عنوان اصلی‌ترین و نخستین نهاد اجتماعی در القای شیوه‌های درست و هماهنگ با فرهنگ عمومی به نوجوانان و جوانان نقش اساسی دارد.
آموزش و پرورش با فرهنگ‌سازی درست و شناساندن هویت اجتماعی به فرد و متولیان جامعه با احترام به آزادی‌ها، تامین نیازها و ایجاد فضایی توام با امنیت و آرامش، می‌توانند از تبعات منفی این بحران اجتماعی جلوگیری كرده و از تبعات مثبت آن سود جویند.
همایون نائلی- جامعه‌شناس- نیز در این‌باره می‌گوید: مد به دلیل این‌كه نوعی نوآوری محسوب می‌شود پیامدهای مثبتی به دنبال دارد، اما زمانی كه مد با هنجارهای رایج در جامعه و فرهنگ آن در تضاد باشد، تنش به دنبال خواهد داشت و تنش در نهایت به فروپاشی هنجارهای مسلط یا جابه‌جایی و جایگزینی ارزشها و هنجارهای جدید می‌انجامد.
این جامعه‌شناس بر این باور است كه پیروی از مد در جامعه ایرانی گهگاه حالت افراطی و بی‌هدف به خود گرفته و موجب ایجاد نوعی تنش روانی در جامعه و بین دو نسل می‌شود. در مقایسه مد در جوامع غربی با جامعه ایرانی باید گفت كه در غرب به دلیل ویژگی‌های خاص این جوامع از جمله تنوع و تكثر اجتماعی، گستردگی ارتباط و وجود امكانات اقتصادی، مد پدیده‌ای بسیار با اهمیت تلقی می‌شود.
● زیبا باش و پسندیده
با توجه به این‌كه در زمان حاضر بیش از ۶۰ درصد جمعیت ما را جوانان تشكیل می‌دهند، همچنین گسترش تكنولوژی‌های ارتباطی همچون اینترنت، جوانان ما خواه ناخواه در این روند پرشتاب قرار گرفته‌اند. باید پذیرفت كه مد به خودی خود پدیده‌ای منفی نیست و نباید با اصل این جریان مبارزه كرد بلكه می‌توان آن را در مسیری صحیح هدایت كرد.
طراحان داخلی معتقدند كه هیچ‌كس نمی‌تواند استعداد آنان را زیر سؤال ببرد، طراحان لباس ایرانی در حالی چنین می‌گویند كه وزارت بازرگانی مكلف شده است برای دسترسی عمومی و حمایت از تولید و فروش پارچه‌ها و پوشاك بومی، نمایشگاه‌های عرضه مد و پوشاك برگزار كند.
مد و سلیقه انسان‌ها برای انتخاب لباس هیچ‌گاه با مصوبه به‌وجود نمی‌آید اما می‌توان با نمایش طرحهای ملی به مردم نشان داد كه چنین طرح‌هایی منافاتی با مد ندارد. حتی می‌توان چنین طرح‌هایی را به مد تبدیل كرد. بسیاری از مردم كشورمان نمی‌دانند لباس‌هایی با طرح‌های ایرانی هم وجود دارد.
شناساندن فرهنگ خودی به جوانان و دوری از به‌كاربستن شیوه‌های قهرآمیز یا در پیشگیری از پیامدهای منفی مدگرایی تأثیر به‌سزایی دارد.

بنیامین صدر

همشهری آنلاین